Systematiek: Wie hoort waarbij?Op alle vlakken zijn planten heel anders dan dieren. Ze planten zich anders voort, ze
"verspreiden" zich anders, en ze "eten" ook anders. Kortom, planten
hebben een hele andere "levensstijl" dan dieren. Daarom noemen we de ene groep
dan ook "dieren" en de andere groep "planten". En dit verhaal gaat natuurlijk ook op voor de grote groep "planten". Planten lijken op het eerste gezicht misschien wel meer op elkaar dan dieren, maar ook planten verschillen onderling heel veel. Dit maakt dat ook de grote groep "planten" weer onder te verdelen is in een aantal groepen en subgroepen. Maar wanneer hoort een plant tot de ene groep en wanneer tot de andere? Met andere woorden: Volgens welke criteria verdelen we de grote groep "planten" weer onder in een aantal kleinere groepen en subgroepen? En naar welke kenmerken en eigenschappen van een plant kijken we bij deze onderverdeling? [242] Systematiek: Wie hoort waarbij? Op alle vlakken zijn planten hele andere organismen dan dieren. Ze planten zich anders voort, ze "verspreiden" zich anders, en ze "eten" ook anders; Kortom: Planten hebben een hele andere "levensstijl" dan dieren. Daarom noemen we de ene groep dan ook "dieren" en de andere groep "planten". Maar ook binnen deze grote groep "dieren" is niet elk dier is hetzelfde. We hebben de hoofdgroep "dieren" nog eens onderverdeeld in een aantal subgroepen; En deze subgroepen ook weer onderverdeeld in een aantal groepen; En deze groepen ook weer onderverdeeld in een aantal groepen; Net zo lang tot elk dier z'n eigen "labeltje" had. Zo hoort een koe bijvoorbeeld tot de hoefdieren, een groep binnen de herkauwers, die weer een groep binnen de zoogdieren zijn, die weer een groep binnen de gewervelde dieren zijn, die tenslotte weer een groep binnen de dieren zijn. En dit verhaal gaat natuurlijk ook op voor de grote groep "planten". Planten lijken op het eerste gezicht misschien wel meer op elkaar dan dieren, maar ook planten verschillen onderling heel veel. Dit maakt dat ook de grote groep "planten" weer onder te verdelen is in een aantal groepen en subgroepen. Maar wanneer hoort een plant tot de ene groep en wanneer tot de andere? Met andere woorden: Volgens welke criteria verdelen we de grote groep "planten" weer onder in een aantal kleinere groepen en subgroepen? En naar welke kenmerken en eigenschappen van een plant kijken we bij deze onderverdeling? Wat is systematiek? systematiek is de wetenschap van de ordening. Een systematicus houdt zich bezig met het aanbrengen van orde. In een archief noem je zo iemand een archivaris, in een herbarium is het een plantensystematicus. Deze wetenschap is vreselijk belangrijk. Het belangrijkste element van systematiek is dat alleen met voldoende ordening goede communicatie mogelijk is. Je moet toch op een of andere manier weten of je hier in Nederland kijkt naar hetzelfde plantje als je collega in China. Systematiek is echt begonnen met Linnaeus (Carl von Linné), een Zweed. Hij verzon een systeem voor naamgeving dat heel bruikbaar bleek en dat daarom door velen werd overgenomen en de wereldstandaard werd. Voorafgaand aan Linnaeus was naamgeving een ellende. Eigenlijk had iedere plant een volksnaam (of heel veel volksnamen) en werden ‘wetenschappelijke namen’ door de wetenschappers op de meest uiteenlopende manieren gemaakt. Zo was het heel gebruikelijk om de plant uitgebreid te omschrijven. Een "Lelietje-der-dalen" werd dan zoiets als: kruidachtige plant van ca 25 centimeter hoog, met klokvormige witte bloemen in eindstandige trossen, aan een steeltje dat met het evenwijdignervige blad direct uit de grond komt. Dit alles werd dan ook nog in het latijn gedaan. Dat was overigens wel handig, omdat die taal in grote delen van de wetenschappelijke wereld werd begrepen. Toch werken die lange namen nooit goed. De beschrijving is nooit zo goed dat er geen verwarring met enige andere plant kan optreden. Daarnaast is het goed mogelijk dat in China een plantje voorkomt dat er exact zo uitziet, maar toch totaal geen lelietje-der-dalen is. Linnaeus maakte met zijn systeem een einde aan deze spraakverwarring. Daarbij moet je niet vergeten dat het systeem van linnaeus meer is dan alleen de schrijfwijze van de naam. Er gelden ook enkele belangrijke aanvullende afspraken: - de oudste gepubliceerde naam is geldig, ingaande met linnaeus. Deze regel is nogal eens bron van ergernis bij botanici. Zo nu en dan duikt een toch nog net iets oudere naam op voor een bepaalde plant, waardoor in alle literatuurverwijzingen en alle nieuwe boeken verwijzingen moeten worden gemaakt of aangepast. Gelukkig gelden dan ook weer uitzonderingen. Een handig gereedschap voor systematiek is het cladogram. |
reacties op deze site kun je kwijt bij: jaap vos @ J.vos@bio.uu.nl
|